مقالات درج شده در این سایت لزوما نظر سازمانهای جبهه ملی ایران در خارج از کشور شاخه آمریکا نیست
خانه » مقالات » دورانِ پساخامنه‌‌ای، چند پیش ‌فرض ‌ و یک فرض:— کاظم کردوانی

دورانِ پساخامنه‌‌ای، چند پیش ‌فرض ‌ و یک فرض:— کاظم کردوانی

 

kardavani

در هر بحثی هرقدر پرسش اصلی که به ‌میان گذاشته می ‌شود بغرنج و بلندپروازانه باشد، پاسخ ‌ها هم به ‌همان نسبت پیچیده و «اگربنیاد» خواهند بود. و از این دست است پرسشی که ما در این نوشته در پیِ پاسخ گفتن به آن هستیم. پرسشی که نه از جنس پرسش ‌های نظری که در گستره ‌ی پیش ‌بینیِ ‌های سیاسی است که بسیاری از متغیرهای آن نیز متغیراند و ناشناخته. ازاین-رو برای نشان دادن بُعدهای این پرسش و پیچیدگی ‌های آن و مشخص کردن دست ‌کم صورتِ مسئله، کلیت موضوع را در سه ضلع یک مثلث مطرح می ‌کنیم تا پاسخ موردِ نظر به ‌نوعی از درون این سه سطح فراهم آید. یک ضلع، مشکلات این بحث است و ضلع دیگر آن پیش ‌فرض ‌هاست که می ‌توان آن ‌ها را تقریباً تا آینده ‌ای قابل پیش ‌بینی ثابت فرض کرد و ضلع سوم تک-فرض ماست برای شروع دوران پساخامنه ‌ای.

ضلع اول، مشکلات بحث

نخستین مشکل، خودِ مشخص ‌کردن «زمانِ» آغازِ این دوران است و وضعیت ‌های متفاوتی که چه در سطح ملی و چه در سطح منطقه ‌ای و بین ‌المللی با آن روبه ‌رو خواهیم بود. اگر این دوران هفته ‌ی آینده آغاز شود یا یک ‌سال دیگر یا پیش از تشکیل مجلس خبرگان جدید یا به ‌فرض دو سال پس از تشکیل خبرگان جدید شاهد آن باشیم، در هریک از این موقعیت ‌ها وضعیت جناح ‌ها و آرایش نیروهای حکومتی متفاوت خواهد بود. در مقام نمونه، بودن یا نبودن هاشمی رفسنجانی در مجلس خبرگان در آن لحظه ‌ی موعودِ تعیین رهبر جدید حکومت موضوع کم ‌اهمیتی نیست. بودن یا نبودن قوه ‌ی مجریه در دست حسن روحانی و دولتی پیروزبرآمده از توافق هسته ‌ای و قدرتمند شده یا حالت عکس آن، به ‌نوبه ‌ی خود و در جای ‌گاه خود می-تواند بسیار مهم باشد.

دومین مشکل، وضعیت منطقه ‌ی ماست در شروع دوران پساخامنه ‌ای. کارگزارن اصلیِ حکومتی براساس رویکردی ایدئولوژیک و محاسبه ‌ی استراتژیکِ خاصِ خود که حفظ انقلاب، در واقع حکومت خود، بدون پشت ‌جبهه ‌ای منطقه ‌ای و بین-المللی امکان پذیر نیست، همه ‌ی سیاست ‌های خارجی و حتا داخلی خود را تنظیم کرده ‌اند. هرچند این سیاست برای مردم ومنافع ملی ما پیامدهای بسیار زیان ‌بار و خانمان ‌براندازی داشته است، «منطقِ»۱حکومتیان از لون دیگری است. و به ‌همین علت هر دگرگونی بزرگی در منطقه بازتاب فوری در ایران خواهد داشت و آرایش و صف ‌بندی ‌های جناح ‌های حکومتی را متأثر خواهد کرد و سبب فراز یا فرود این یا آن گرایش در رابطه ‌ی قدرت خواهد گردید. آیا در آغاز دوران پساخامنه ‌ای منطقه ‌ی ما به همین وضعیت امروز خواهد بود یا دگرگون شده؟ آیا عراق، همین عراق امروز خواهد بود یا بدون داعش یا با داعشِ از نفس-افتاده یا با داعشِ پیروز بر بخش بزرگی از عراقِ زیر سلطه ‌ی حکومت فعلی یا عراقِ سه پاره ‌شده؟ آیا سوریه ‌ای با بشار اسد خواهیم داشت یا بدون اسد، اما در دستِ حزب بعث و حاصلِ نوعی توافق بین ‌المللی، یا سوریه ‌ای سه پاره ‌شده؟ هر تغییر عمده-ای در سوریه بلافاصله سرنوشت کاملاً متفاوتی را برای حزب ‌الله لبنان رقم خواهد زد. و به ‌دنبال آن آرایشِ «جنگی» ایران و اسرائیل دچار تغییرات اساسی خواهد شد. و بلافاصله در داخل ایران و در آرایش نیروهای درونی حکومت تأثیر خواهد گذاشت. جنگ عربستان در یمن و درگیری این منطقه به چه شکلی خواهد بود؟ آیا کشمکش ‌ها و درگیری ‌ها در همین سطح امروز باقی خواهد ماند یا با نوعی توافق منطقه ‌ای و بین ‌المللی نوعی حکومت واحد شکل خواهد گرفت و حکومت ایران به-طور غیرمستقیم در مقام نیرویی پیروز در یمن حضور خواهد داشت یا دوباره دو کشور یمن خواهیم داشت؟ رابطه ‌ی ایران و آمریکا به چه شکلی خواهد بود آیا ایران رسماً یا دوفاکتو به یکی از کشورهای اصلی طرف مراوده ‌ی آمریکا در این منطقه تبدیل خواهد شد یا همین سیاست کج ‌دارومریز فعلی ادامه پیدا خواهد کرد؟ نوع وضعیتی که ایران در صفحه ‌ی شطرنج سیاسی و ژئوپولیتیک منطقه پیدا خواهد کرد هم به ‌دلیل نوع عملکرد و اصولاً فلسفه ‌ی وجودی حکومت که خود ترسیم کرده ‌اند و هم به ‌دلیل پیامدهای مستقیم آن در داخل کشور، بلافاصله تأثیرات مهمی در داخل نیروهای حکومتی و آرایش نیروهای آنان خواهد داشت و سبب چیرگی این یا آن بخش ‌ می ‌شود و می ‌تواند در مقام یکی از عامل ‌های تعیین ‌کننده ‌ی دوران پساخامنه ‌ای عمل کند.

مشکل سوم، رابطه ‌ی جامعه و حکومت است. آیا در زمان شروع دوران پساخامنه ‌ای وضعیت جامعه و مردم همین است که امروز مشاهده می ‌کنیم یا با جامعه ‌ای متلاطم و همراه با حرکت ‌های کوچک و بزرگ مطالباتی روبه ‌رو خواهیم بود؟ می ‌دانیم که امروز سریش قدرت است که جامعه را آرام نگه داشته است و البته ترس مردم هم (به ‌دلیل اتفاقات منطقه ‌ی ما که برخاسته از نوعی آگاهی و خرد جمعی است) سهم تعیین ‌کننده ‌ای در حفظ وضع موجود دارد. ضروری است که به یک عامل مهم در تغییرات جامعه هم توجه کنیم و آن هم نبود نیروها و تشکل ‌های سیاسی تأثیرگذار، به دلیل سیاست ‌های سرکوب ‌گرایانه ‌ی حکومتی، در تعیین سیاستِ حکومتی است. اما آیا همین نیروهای درون حکومتی و غیرحکومتیِ اصلاح ‌طلبِ سرکوب ‌شده در وضعیتی خاص می ‌توانند در حد معینی بر روند جریان تأثیربگذارند؟

ضلع دوم، پیش ‌فرض ‌ها

۱-وضعیتِ جامعه مدنی ایران

در دوران فاجعه ‌خیز دولت احمدی نژاد، جامعه ‌ی مدنی ایران شدیداً آسیب دید و بسیاری از نهادهایی که با هزار خون دل شکل گرفته بودند و هرچند افتان ‌وخیزان و شکننده اما به ‌نوعی حضور داشتند؛ یا از کار بازماندند یا کاملاً از گردونه ‌ی زندگی اجتماعی خارج شدند. در این عمر تقریباً دو ساله ‌ی دولت یازدهم هم به ‌رغم وعده ‌های داده شده، هنوز نتوانسته ‌اند به ‌شکلی کارساز حضور فعال داشته باشند و نهادهایی مانند انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران هنوز در همان پیچ تعلیق گرفتار است. در نتیجه در وضعیت فعلی نمی ‌توان از تأثیر تعیین ‌کننده که سهل است حتا قابل توجه ‌ی جامعه مدنی در روند تعیین وضعیتِ بلاواسطه ‌ی دوران پساخامنه ‌ای سخن گفت. البته همیشه می ‌توان ناظرِ حضوری ناگهانی و شورش ‌وار مردم در کشورِ غیرمنتظره ‌های ایران بود (ازجمله در بحران ‌هایی نظیر بحران آب یا محیط زیستیِ ریزگردها)، اما این امر نمی ‌تواند برای یک وضعیتِ قابل پیش ‌بینی مورد توجه قرار بگیرد.

۲-وضعیت حزب ‌ها و تشکل ‌های سیاسی

سالیان درازی است که تشکل ‌ها و حزب ‌های مستقل سیاسی غایبِ اجباریِ بزرگِ صفحه ‌ی شطرنج سیاست ایران هستند. حتا تشکل ‌های مذهبی مانند نهضت آزادی و ملی-مذهبی ‌ها تنها در حد مصاحبه ‌ی گاه ‌به ‌گاه این یا آن شخصیت سیاسی (البته اگر در زندان یا مهاجرت نباشند) و یا این یا آن مصاحبه با رسانه ‌های بیرون از ایران حضور سیاسی دارند و کاملاً از گردونه ‌ی تأثیرگذاریِ بلاواسطه و به ‌روز (با زور سیاسی و اعمال سرکوبگرانه ‌ی حکومت) کنار گذاشته شده ‌اند.

در طیفِ حکومتی ‌ها، اصلاح ‌طلبان که هنوز دارای نیروی قابل ملاحظه ‌ای هستند و در وضعیتِ نسبتاً آزاد می ‌توانند با تکیه به نیروی خود و آن بخش از جامعه، حتا سکولارها، که اینان را به ‌هر دلیلی بر دیگران ترجیح می ‌دهند، در تعیین وضعیت ایران سهم داشته باشند به ‌علت ‌های گوناگون ناتوان از عمل هستند. این ناتوانی تنها در فشار و سیاست ‌های بازدارنده حکومت علیه اینان خلاصه نمی ‌شود، بلکه یک بخش مهم این ناتوانی ساختاری است و به رویکردها و گزینش ‌های سیاسی خود آنان برمی ‌گردد. در وضعیتِ فعلی، اینان تنها می ‌توانند در کنار یک جریان دیگر نقشی به ‌عهده بگیرند که آن ‌هم در صورتِ حضور در مرکزِ «جریان دیگر» است. جریان دوم، کارگزارن است که از لحاظ تشکیلاتی در حد یک محفل عمل می ‌کنند. اینان امروز تنها می ‌توانند در زیر لوای هاشمی رفسنجانی مؤثر باشند و در این صورت در طیف وسیعی میان مدیران میانی دولتی و بوروکراسی حکومتی پایه ‌های قابل اعتنایی دارند. اما بسیار بعید است که اینان به ‌عنوان کارگزاران بتوانند در تعیین رهبر بعدی سهمی داشته باشند. کارایی این طیف در جایی دیگری است و آن ‌هم در مجموعه ‌ی مانورها و اقدامات هاشمی رفسنجانی معنا پیدا می کند. در حقیقت می ‌بایست به امکانات و توانایی ‌ها و مانورها و زدوبندهای سیاسی هاشمی رفسنجانی در مرکزهای اصلی قدرت نظیر لایه ‌هایی از روحانیت و بخش ‌هایی از سپاه و حتا امنیتی ‌ها توجه کرد. هاشمی رفسنجانی به ‌رغم وضعیت نه-چندان مناسبِ امروز خود، به مرکز ثقل بسیاری از نیروهای خاموش اما مؤثر حکومت تبدیل شده است و طیف بسیار ناهمگون از اصلاح ‌طلبان تا «اصول ‌گرایان» میانه ‌رو و تا روحانیت دوراندیش و معترض را در کنار خود دارد که درصورت آشکار شدن افقِ اقبال سیاسی به ‌طور علنی به او خواهند پیوست . حتا همان تعداد رای آخرش در مجلس خبرگان ، با توجه به تمهیدات وسیع مخالفانش، بسیار گویاست و نمی ‌بایستی آن را ناچیز شمرد. جریان سوم، مؤتلفه است. دایره ‌ی عملکرد و تأثیرگذاری اینان نیز خارج از عرصه ‌ی شفاف عمومی است. اینان نیز از طریق امکانات درونیِ خود در راهروهای پنهان حکومتی و بده وبستان ‌هایی در پستوهای قدرت است که می ‌توانند عمل کنند. درجریان موسوم به اصول ‌گرایان، تنها جریانی که می ‌توان مؤثر دانست، جریانی است که متولیان اصلی آن به ‌ظاهر لاریجانی ‌ها هستند که یک سر آن به مجموعه ‌ای از محفل-های پیداوپنهان «روحانیت» و ابواب ‌جمعی آنان متصل است و هم بخشی از اهرم ‌های اصلی قدرت را در دست دارند و هم در حفره ‌های سیاهِ مجموعه ‌ی فلکی حکومت حضور دارند.

۳-وضعیت و موقعیت سپاه پاسداران

اگر تا زمان قتل ‌های زنجیره ‌ای، وزارت اطلاعات سهم مهمی در تعیین موازنه ‌ی جناح ‌های حکومتی به ‌عهده داشت، از آن پس این سپاه پاسداران است که با اتکا به موقعیت خاصی که هم خود و هم دیگران برای آنان فراهم کرده ‌اند به نیرویی تعیین ‌کننده در مناسبات قدرت در ایران تبدیل شده است. اما برخلاف تحلیل ‌های گوناگونی که اینجا و آنجا در باره ‌ی کودتای سپاه بیان می-شود، چنین امری را محتمل نمی ‌دانم و آن هم به چهار دلیل.

نخستین دلیل: با نگاهی گذرا به تاریخ کودتاها در ایران و جهان، یک مشخصه را در اغلب آن ‌ها مشترک می ‌بینیم، نیروهای نظامی در وضعیت بسیار بحرانی و شکننده ‌ی کشور دست به کودتا می ‌زنند، البته اگر شرایط آن فراهم باشد. حال ‌آنکه در ایران امروز وضعیت جامعه نه بسیار بحرانی است و نه شکننده که نیرویی مثل سپاه بخواهد برای نجات حکومت و فائق آمدن بر به ‌هم ‌ریختگی جامعه دست به کودتا بزند.

دلیل دوم اینکه رابطه ‌ی میان سپاه و «روحانیت» (که سپاه دست ‌کم از لحاظ قانونی مشروعیت خود را از آن دارد) رابطه ‌ی عشق و نفرت است. شاید نگاهِ آیت ‌الله مهدوی کنی به سپاه پاسداران، بیان ‌کننده ‌ی بسیار دقیقِ نگاه بخش مهمی از «روحانیت» به سپاه پاسداران باشد. مهدوی کنی در خاطرات خود، آنجا که به موضوع کمیته ‌ها و انحلال آن ‌ها و رابطه با سپاه می ‌پردازد، می ‌گوید: “من اعتقادم بر این بود که می ‌بایست کمیته باقی بماند و ادغام را صحیح نمی ‌دانستم… خلاصه من خدمت امام عرض کردم این برخوردی که آقای ناطق نوری دارند و می ‌خواهند فرماندهان سپاه را [مسئول مقابله با گروهک ‌ها] بگذارند؛ علاوه بر دو اشکال مذکور، اشکال ثالثی هم دارد. اشکال ثالثش این است که سپاه نیروی مسلح است، حالا هم در جنگیم، خوب این نیروی انقلابی فعال در جنگ –که ان ‌شاءالله پیروز بر ‌می ‌گردد- اگر رقیبی نداشته باشد من احساس خطر می ‌کنم، آن وقت این نیروی پیروز بدون رقیب ممکن است که بعدها مشکلاتی ایجاد بکند. بالاخره این ‌ها هم انسان هستند، باید نیروی دیگری هم در برابر آن ‌ها باشد تا توازنی ایجاد شود. من اعتقادم این بود که انقلاب دو تا نیروی انقلابی مسلح می ‌خواهد، بسیج هم نیروی دوم نیست، چون از خود سپاه است. می ‌گفتم سپاه به ‌جای خود، ولی لازم است نیرویی دیگر به نام کمیته باقی بماند…” ۲

دلیل سوم: کسانی که از درون سپاه به عرصه ‌ی عمومی سیاست و مقام ‌های حکومتی روی آورده ‌اند، نتوانسته ‌اند از خود چهره-ای مورد علاقه ‌ی مردم ارائه بدهند. شاید دو چهره ‌ی محسن رضایی و باقر قالیباف، نمونه ‌های آشکار چنین وضعیتی باشند. انتخابات ریاست جمهوری در دوره ‌های مختلف هم بر همین واقعیت صحه می ‌گذارد. دست ‌اندازی سپاه به همه ‌ی اهرم ‌های قدرت اقتصادی و سیاسی و فرهنگی هم به دوری بیش ‌تر مردم و جامعه از سپاه انجامیده است.

دلیل چهارم: سپاه چه نیازی به کودتا دارد؟ امروز افزون بر قدرت عظیم نظامی و اختیارات بی ‌حد عملیاتی در داخل و خارج و دستگاه ‌های بزرگ امنیتی (هم ‌عرض وزارت اطلاعات) و سایبری، سپاه دارای بزرگ ‌ترین شرکت ‌ها و بنگاه ‌های اقتصادی مملکت است و تقریباً در همه ‌ی عرصه ‌های اقتصادی مملکت حضوری بدون رقیب دارد، از مخابرات تا پایانه ‌های گمرکی و نفتی و تا طرح ‌های عظیم نفتی و کلان قراردادهای سدسازی و جاده ‌سازی و ساختمان ‌سازی و… به گفته ‌ی سردار سرتیپ پاسدار حسن رستگارپناه، جانشین مرکز مطالعات و امنیت پایدار ملی ستاد کل نیروهای مسلح ایران، «سپاه یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های خصوصی است که بیشترین مطالبات مالی را از دولت و شهرداری دارد»۳ سپاه یکی از حساس ‌ترین فردوگاه ‌های غیرلشگری را به پایانه ‌ی گمرکی خود تبدیل کرده است و آن را دربست در اختیار دارد و به هیچ سازمان دولتی هم پاسخگو نیست. فرماندهان سپاه از آن ‌چنان قدرتی برخوردارند که می ‌توانند در روز روشن مقابل دولت بایستند و بزرگ-ترین فرودگاه بین ‌المللی مملکت را اشغال کنند و دولت را وادار کنند که مناقصه ‌ی بین ‌المللی خود را فسخ کند و فرودگاه را در اختیار آقایان بگذارد! فرماندهان سپاه می ‌توانند به ‌صورت جمعی به رئیس جمهور مملکت نامه بنویسند و او را تهدید کنند! یک-سوم نمایندگان مجلس سپاهی هستند. سپاه در دولت ‌های مختلف در اعضای هیئت دولت شرکت دارد. نه ‌تنها شهردار پایتخت مملکت از سپاه است، بلکه بسیاری از سرداران بازنشسته سپاه هم در مقام ‌های بالای مدیریتی هستند. و بازهم به ‌گفته ‌ی حسن رستگارپناه “هر کجا نیروهای سپاه پست‌های مدیریتی را بر عهده گرفته‌اند سبب تحول شده‌اند وصد‌ها نفر از مدیران سپاه در ارگان‌ها و نهاد‌های دیگر با مدیریت انقلابی خود سبب رشد و بالندگی شدند”۴. اما می ‌توان با این سخن رستگارپناه توافق داشت که می ‌گوید ” برخی می‌گویند سپاه می‌خواهد کودتا کند و این درست نیست زیرا سپاه جایگاه خود را در حکومت دارد و نیاز به این مباحث ندارد”.۵

۴-دوران گذار

نخستین مرحله ‌ی دورانِ پساخامنه ‌ای یک دورانِ گذار خواهد بود و نوعِ شکل ‌گیری و روندِ اولیه ‌ی این دوران گذار است که دوره ‌ی بعد را رقم خواهد زد.

ضلع سوم، یک فرض

ضلع سوم این مثلث را این فرض تشکیل می ‌دهد که از هم اکنون شخص آیت ‌الله خامنه ‌ای برای دوران پس از خود اندیشیده و چاره ‌اندیشی کرده است.

وضعیتِ امروز ایران و موضوع جانشینی رهبر بعدی حکومت کاملاً با وضعیت پس از فوت آقای خمینی متفاوت است. در آن زمان تضادهای درون حکومتی به این شکل بروز نکرده بود و یک جمع تعیین ‌کننده و تاحدود زیادی منسجم در مرکز اداره-ی کشور نشسته بود و هاشمی رفسنجانی به ‌یک ‌معنا در مقام اول حکومت در اوج قدرت خود بود و در درون «روحانیت» صاحب نفوذ بود و با برخورداری از اقبال گسترده ‌ در جامعه می ‌توانست تاحد زیادی اعمال نفوذ کند. از نیروی تعیین ‌کننده و مدعیِ سیاست و مملکت ‌داری چون سپاه خبری نبود. وضعیت جامعه هم کاملاً به ‌گونه ‌ی دیگری بود. کشور به ‌تازگی از جنگی هشت ساله بیرون آمده بود و مردم از «سیستم کوپنی» رها شده بودند و چشم ‌انداز دیگری همراه با امید به ‌روی آنان گشوده شده بود. حال ‌آنکه امروز از آن جمع منسجم در مرکز خبری نیست، جامعه دوران پس از سال ۸۸ را پشت ‌سر گذاشته است و چهره ‌های دارای محبوبیت به ‌کلی از گردونه ‌های قدرت کنار گذاشته شده ‌اند. تضادهای درون «روحانیت» به شدیدترین وجه خود پس از انقلاب رسیده است و در جامعه به ‌گونه ‌ای آشکار بروز می ‌یابد. تمام قدرت ‌های اصلی در دست یک نفر متمرکز است. در نوع رفتار و چاره ‌اندیشی برای دوران پس از خود نیز تفاوت ‌های آشکاری میان آقای خامنه ‌ای و آقای خمینی وجود دارد. هرچند آقای خمینی هم دل ‌نگران آینده ‌ی حکومت خود بود و به اقداماتی خیلی کلی (نظیر کنار گذاشتن آقای منتظری) دست زد. اما هیچ چاره ‌اندیشی خاص و مشخصی برای تعیین رهبر بعدی نکرد. البته صرفنظر از علاقه یا تمایل ‌ شخصی می بایستی به وضعیت جسمانی آیت ‌الله خمینی هم توجه کرد و معلوم نیست که در آخرین سال ‌های پایانی عمر چقدر توانایی داشته و چقدر می ‌توانسته است بر امور اشراف کامل داشته باشد. اما وضعیت آقای خامنه ‌ای کاملاً به ‌گونه ‌ی دیگری است، حتا در نوع رسیدگی روزمره به امور (از قبیل سر ساعت معین به دفتر رفتن و پشت میز نشستن و در تماس دائم با کارگزاران حکومتی بودن و تمشیت شخصی امور و حتا دخالت در برخی امور جزیی.)۶ آیت ‌الله خامنه ‌ای تا به امروز در مدت زمان طولانیِ بیست و شش سال، در مقام رهبر جمهوری حکومت اسلامی و ولی فقیه با همه ‌ی قدرت قانونی و فراقانونیِ خودخواسته، به ‌دقت روزبه ‌روز تمام شریان ‌های اصلی حکومت را در دستان خود متمرکز کرده و حکومت کرده است و توانسته است با فائق آمدن بر بحران ‌های بزرگ حکومتی و اجتماعی، با هوشیاری، حکومت خود را حفظ کند. چنین کسی آینده ‌ی حکومت خود را معلق رها و به آینده ‌ای نامعلوم واگذار نخواهد کرد. به ‌گمان این قلم، آیت ‌الله خامنه ‌ای از مدت ‌ها پیش به ‌دقت برای رهبری بعد از خود چاره ‌اندیشی کرده است و نیروی ‌های منتفع از این وضعیتِ پیش ‌بینی ‌شده و به ‌خصوص سپاه و نیروهای امنیتی وفادار به ‌خود را هم پشتوانه ‌ی اجرایی این چاره ‌اندیشی قرار داده است.

اما پرسش مهم این است که آیا در فقدان آیت ‌الله خامنه ‌ای و در نبود این قدرت فائقه ‌ی امروزی، این برنامه ‌ی پیش ‌بینی ‌شده می ‌تواند به همان ‌گونه که معمار آن خواسته است پیش برود؟

و اگر چرخ به ‌گونه ‌ای بچرخد که وجه منفیِ این پاسخ وجه غالب آن شود، در آن ‌صورت همه ‌ی آن پیش ‌فرض ‌ها هم می ‌توانند در تغییر این فرض سهیم شوند.

ـــــــــــــــــــــــــــ
پانوشت ‌ها

* رسم جهان سیاست است که به بررسی دوران کسی بپردازند که سکان هدایت حکومتی را به ‌دست دارد و در فردایی نزدیک یا دور به جمع هفت هزارسالگان خواهد پیوست؛ و این معمولِ جهان سیاست را نمی ‌بایست به آرزوی مرگ کسی تعبیر کرد.

۱- از این همین روست که بسیاری «منطق» کارها و موضع ‌گیری ‌ها و سیاست ‌های حکومت را «درک» نمی ‌کنند!

۲- خاطرات آیت ‌الله مهدوی کنی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۵، صفحه ‌های ۲۶۸ و ۲۶۹.

۳- مصاحبه ‌ی سردار سرتیپ سپاه حسن رستگارپناه با روزنامه «قانون» به ‌مناسبت سالگرد تأسیس رسمی سپاه، ایسنا، شنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۴

۴ و ۵ – همان

۶- در مصاحبه ‌ی معاونت وقت سینمایی وزارت ارشاد با آیت ‌الله خامنه ‌ای، در دوران ریاست جمهوری، در باره ‌ی سینما و مسائل آن، آقای خامنه ‌ای به واگذاری نقش «قاضی شارح » به علی نصیریان اعتراض کرد. این مصاحبه پس از رسیدن به رهبری در نشریه «نیستان»، به سردبیری سید مهدی شجاعی، در سال ۱۳۷۴ منتشر شد. و حتا دامنه ‌ی آن به خاطرات آقای هاشمی رفسنجانی هم رسید. هاشمی رفسنجانی در خاطره ‌ی روز ۱۲ بهمن ۱۳۶۲ خود می ‌نویسد: «رئیس ‌جمهور ایرادی به سریال «سربداران» داشتند که من رد کردم، ایشان ناراحت شدند و من پشیمان».

• برگرفته از نشریه «میهن»، شماره ۳، خرداد و تیر ۱۳۹۴
از: گویا

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>