مقالات درج شده در این سایت لزوما نظر سازمانهای جبهه ملی ایران در خارج از کشور شاخه آمریکا نیست
خانه » مقالات » مصاحبه دکتر حسین موسویان با روزنامه مستقل 13 اسفند 99 حصرمصدق در احمدآباد هیچگاه پایان نیافت

مصاحبه دکتر حسین موسویان با روزنامه مستقل 13 اسفند 99 حصرمصدق در احمدآباد هیچگاه پایان نیافت

مصاحبه دکتر حسین موسویان با روزنامه مستقل 13 اسفند 99

حصرمصدق در احمدآباد هیچگاه پایان نیافت

پرسش شاید این سئوال برای نسل جوانی که شناخت خاصی از مصدق ندارد کاربرد داشته باشد که چرا مصدق را یک حافظ منافع ملی و یک نخست وزیر موفق می دانیم ؟

پاسخ – منافع ملی برای وطن ما با تحقق مردم سالاری ، حاکمیت ملی و استقلال تامین میگردد . یعنی اگر ملت ایران بتواند آزادانه نمایندگان واقعی خود را برای تمام نهادهای حکومتی انتخاب کند ، حاکمیت ملی شکل می گیرد و چون حاکمیت ملی از طرف ملت پشتیبانی و حمایت می شود و پایگاه مردمی دارد ، به قدرت مردم متکی است و نیازی به جستجوی حامی خارجی و اتکا به بیگانه ندارد . بنا بر این حکومتی مستقل هم خواهد بود . یقینا به همراه آزادی و استقلال ، عدالت اجتماعی و توسعه وپیشرفت هم پیدا خواهد شد . مصدق نخست وزیری بود که تا بن دندان به آزادی و استقلال پای بند بود . او در اولین روز قرار گرفتن در پست نخست وزیری ، اولین بخشنامه ای که در این مقام صادر کرد نامه ای بود که به ریاست شهربانی کل کشور که در آن زمان مسئول نظارت بر کار مطبوعات بود نوشت . او به شهربانی نوشت که مطبوعات در نوشتن نظرات خود آزادند و در مطبوعات هر کس هر چیز راجع به شخص من نخست وزیر نوشت نباید مورد تعرض قرار بگیرد . او در زمان نخست وزیری به احزاب مخالف خود اعم از حزب توده چپ گرا و احزاب دست راستی مثل حزب سومکا و آریا ودیگران امکان داد که محل تشکیلات و روزنامه های متعدد و تجمعات و تظاهرات داشته باشند . و این گروه ها آزادانه در نشریات خود آنچه را که می خواستند در مخالفت با دولت ملی می نگاشتند و حتی امنیت اجتماعات آنان توسط پلیس دولت ملی تامین می شد . دکتر مصدق از دوران جوانی و از صدر انقلاب مشروطیت به دنبال « آزادی » بود و در هنگام نخست وزیری به این آرمان خود جامه عمل پوشاند . در مورد استقلال طلبی باید بگویم که دکتر مصدق به مسئله ملی کردن نفت و خارج کردن ذخایر نفتی ایران از چنگ دولت استعمارگر انگلیس ، تنها به عنوان استیفای حقوق مادی ملت ایران نگاه نمیکرد ، بلکه علاوه بر استیفای حقوق مادی ، حفظ استقلال کشور را مد نظر داشت زیرا شرکت نفت انگلیس و ایران ، پایگاه قدرتمند دولت انگلیس در ایران بود. وباید گفت که دولتی در داخل دولت ایران بود که بر تمام شئون کشور ما نفوذ کرده و مداخله داشت . شرکت نفت انگلیس و ایران توسط ایادی خود برای کشور ما وزیر و وکیل تعیین می کرد وحتی برای برخی روزنامه های مزدور ، سرمقاله می نوشت که برای تامین منافع دولت انگلیس و شرکت نفت انگلیس وایران جو لازم را بسازند . دولت ملی مصدق با ملی کردن صنعت نفت و خلع ید از شرکت نفت انگلیس و ایران ، استقلال کشور را به ارمغان آورد. دکتر مصدق به دنبال بر قراری آزادی و استقلال ، توسعه و پیشرفت و تحقق عدالت اجتماعی را در کشور آغاز کرد . اقدامات دکتر مصدق علاوه بر ملی کردن نفت وتحقق استقلال وآزادی ، ملی کردن شیلات و فراهم کردن امکان ماهیگیری برای ایرانیان در دریای مازندران ، تشکیل و ایجاد سازمان تامین اجتماعی برای بیمه کردن و حمایت از کارگران ، برقراری استقلال دانشگاه و بردن اداره دانشگاه تحت نظر استادان ، تشکیل کانون مستقل وکلای دادگستری ، تخصیص پنج در صد از در آمد شهرداری ها برای ساختن مدرسه، انجام لوله کشی آب در تهران و سپس در شهرستان ها و ده ها اقدام مفید دیگر . دکتر مصدق بدون فروش یک بشکه نفت بیلان اقتصادی کشور را مثبت نمود ، یعنی میزان صادرات را بر واردات رجحان بخشید . زمانی که دکتر مصدق دولت را تحویل گرفت ، خزانه دولت 5 میلیون تومان موجودی داشت و در زمان وقوع کودتای 28 مرداد 32 موجودی خزانه به 80 میلیون تومان رسیده بود . دکتر مصدق دولتی درستکار و پاک دست را در این کشور به نمایش گذاشت که قبل و بعد از دولت ملی او هیچگاه چنین پاک دامنی و پاک دستی در دولت ها دیده نشد . در دولت او هرگز اثری از ارتشاء و اختلاس و نا پاکی دیده و شنیده نشد . با این اوصاف آیا نباید دولت مصدق را حافظ منافع ملی و او را یک نخست وزیر موفق بدانیم ؟

پرسش آیا میان نیروهای جبهه ملی و فدائیان اسلام ارتباطی در جهت ترور رزم آرا به سمت ملی شدن صنعت  نفت وجود داشت؟ اگر پاسخ مثبت است مصدق چه دیدگاهی نسبت به این گونه برخورد ها داشت ؟

پاسخ – دکتر مصدق و یارانش در مجلس شانزدهم با حمایت و پشتیبانی افکار عمومی ، قانون ملی شدن نفت را به طور قطع و یقین به پیش میبردند ، چه رزم آرا درمقام نخست وزیری مانده بود و چه نمی ماند . اصولا دکتر مصدق و یارانش در جبهه ملی هرگز به این روش های نا درست و غیر انسانی اعتقاد نداشتند و هرگز به این گونه اعمال دور از انسانیت دست نزدند . ممکن است فدائیان اسلام با آیت الله کاشانی ارتباطاتی داشتند ولی هرگز با مصدق در ارتباط نبودند وترور شدن دکتر حسین فاطمی ، معاون نخست وزیر و سخنگوی دولت ملی مصدق ، بهترین سند از این عدم ارتباط دولت ملی با فدائیان اسلام است . باید اضافه نمود که حتی فدائیان اسلام اگر دستشان می رسید از ترور خود دکتر مصدق نیز فرو گذاری نمی کردند . وبه همین دلیل دکتر مصدق به شدت از خود مراقبت می کرد و حتی از خانه تا نخست وزیری تردد نمی کرد و دفتر نخست وزیری را به خانه ی خود منتقل کرده بود . ضمنا آثار و شواهد متقنی از دخالت دربار در ترور رزم آرا نیز وجود دارد .

 

پرسش ارتباط مصدق با روحانیون بحث مورد مناقشه ایست . آیا او به مشارکت روحانیت در قدرت اعتقاد داشت؟ چه ارتباطی میان مصدق و بخش مذهبی جامعه وجود داشت؟

پاسخ – مصدق شخصی مومن و معتقد به دین اسلام بود . و چه در نگاه به زندگی خصوصی او و چه در زندگی سیاسی  و مواضعش این موضوع مشاهده می شود، اما دکترمصدق هرگز با اختلاط دین با حکومت موافق نبود . و همین موضوع باعث اختلاف او با آیت الله کاشانی و هم فکران او گردید . آیت الله کاشانی و فدائیان اسلام برای اجرای شریعت ، حجاب بانوان و بستن مشروب فروشی ها فشار می آوردند و دکتر مصدق در حالیکه سخت مشغول مبارزه ی ضد استعماری و ضد استبدادی بود و به آزادی اندیشه و آزادی عقیده و آزادی های اجتماعی هم باور داشت ، نمی توانست به این فشار های کاشانی و فدائیان اسلام اعتنا کند . اوبه طور کلی به جدایی دین از حکومت باورمند بود . البته خیلی از روحانیون بودند که از این نظر مصدق حمایت می کردند و پشتیبان مصدق بودند مثل آیت الله میلانی ، آیت الله محلاتی ، آیت الله سید رضا زنجانی و آیت الله سید ابوالفضل زنجانی ، آیت الله طالقانی و بسیاری دیگر . در ضمن اقشار مذهبی جامعه مثل بازاریان در موقع بروز اختلاف نظر بین مصدق و اسلام گرایان ، اکثرا جانب مصدق را گرفتند و طرفدار مصدق بودند و افول موقعیت آیتالله کاشانی در جامعه پس از مخالفتش با مصدق به عیان دیده شد .

پرسش به نظر شما اساسی ترین خطای راهبردی مصدق در استراتژی ملی شدن صنعت نفت چه بود ؟

پاسخ – به باور من ، دکتر مصدق روی خط استقلال و آزادی و عدالت اجتماعی ایستادگی و پافشاری کرد وهمین راز ماندگاری او در تاریخ این سرزمین است . اگر قرار بود از مواضع خود کوتاه بیاید ، از استقلال و آزادی که آرمان او بود ، دور می شد . او اهل سازش با هیات حاکمه دست نشانده و استبداد داخلی و از دست دادن منافع ملی در مقابل دولت های استعماری ، اعم از شرقی و غربی نبود . وچنانکه دیدیم روی این اصول محکم ایستاد . تا آن جا که حتی مجلس هفدهم را که در مقابل او علم کرده بودند با مراجعه به آرای عمومی منحل کرد و کودتا را در مراحل اول در نیمه شب 25 مرداد 32 شکست داد و در روز 28 مرداد هم تا پای جان مقاومت کرد و روی مواضع خود ایستاد .

پرسش چرا مصدق نیروهای حزب توده را پس می زد و در روز 28 مرداد هم به گزارش آن ها مبنی بر وقوع کودتا توجهی نکرد ؟

پاسخ – مصدق به عدم وابستگی به قدرت های خارجی و مستقل بودن اعتقاد کامل داشت و نسبت به حزب توده که وابسته به اتحاد جماهیر شوروی و کمونیسم بین الملل بود نمی توانست تایید و نظر مثبت داشته باشد . در مجلس چهاردهم وقتی دکتر مصدق زمزمه مبارزه با استعمار انگلیس و اعتراض به تمدید قرار داد دارسی توسط رضا شاه را آغاز کرد ، نمایندگان حزب توده ، طرفدار دادن امتیاز نفت شمال به شوروی بودند و می گفتند که چون نفت جنوب در اختیار انگلیس است برای ایجاد موازنه باید نفت شمال را هم به روس ها بدهیم . و این در زمانی بود که « کافتارادزه » نماینده دولت شوروی برای گرفتن امتیاز نفت شمال به ایران آمده و با دولت وارد مذاکره شده بود . آنجا بود که دکتر مصدق تز موازنه منفی خود را مطرح کرد و ماده واحده ای در مجلس به تصویب رسانید که هیچ دولت و مقام دولتی حق مذاکره و واگذاری امتیاز به خارجیان را ندارد . او عقیده داشت که باید امتیاز نفت جنوب را از انگلیس پس گرفت ، نه آنکه برای برقراری توازن نفت شمال را به شوروی داد . و همین نگاه موازنه منفی دکتر مصدق ، پایه و مایه فکری تشکیل جنبش عدم تعهد در جهان گردید . در هنگام کودتای 28 مرداد ، دکتر مصدق تا حد امکان ایستادگی و مقاومت کرد ولی به اتحاد با حزب توده تن در نداد . گو اینکه حزب توده هم از اتحاد شوروی دنباله روی می کرد و اتحاد شوروی هم توسط انگلیس و آمریکا در جریان کودتا قرار داده شده بود و با انجام کودتا و براندازی دولت ملی در ایران موافقت کرده بود .

پرسش مصدق چه آینده ای برای دولت خودش و برخورد های پس از ملی شدن نفت با شاه تصور می کرد؟

پاسخ – دکتر مصدق به خوبی دریافته بود که مبارزه او در دو جبهه است . یکی جیهه انگلیس و حامیان آن که کار را به سازمان ملل متحد و سپس دیوان داوری لاهه کشاندند و دکتر مصدق در این مجامع بین المللی حقانیت ایران را ثابت نموده و آن ها را شکست داد . و پشتیبانی افکار عمومی جامعه جهانی را به دست آورد . و دوم جبهه داخلی و عوامل داخلی وابسته به بیگانگان بودند که در راس آن ها دربار و درباریان و ارتش شاهنشاهی و کل هیات حاکمه و مجلس فرمایشی و برخی روحانیون وابسته به دربار قرار داشتند . مصدق در مقابل تمام این عوامل ایستاد . در جریان 30 تیر 31 فرماندهی ارتش را گرفت و پست وزارت دفاع را زیر نظر دولت قرار داد وتوانست تغییرات و تصفیه هایی در آن به عمل آورد . در مقابله با دربار ، خیلی از بستگان شاه را که به شدت در توطئه های علیه دولت فعال بودند مثل خواهران و برادران شاه را ازکشور تبعید کرد . مجلس هفدهم را با انجام رفراندوم و پرسش از مردم از سر راه برداشت ، ولی باز هم مجموع همین عوامل با فرماندهی سازمان « سیا » و طراحی و همکاری « اینتلجنت سرویس » موفق شدند کودتای شوم 28 مرداد را اجرا کنند و دولت ملی ایران را با کودتا ساقط نمایند .

پرسش وقتی زمان حصر او در احمد آباد پایان یافت چرا در همان جا ماند و در زمان حصر به چه فعالیت هایی مشغول بود؟

پاسخ – باید عرض کنم که حصر دکتر مصدق در احمد آباد هیچگاه پایان نیافت ، و او بعد از کودتا ، پس از تحمل سه سال زندان در لشکردو زرهی به احمد آباد منتقل شد و در قلعه احمد آباد در محاصره قرار گرفت . و تا روزهای پایانی عمر خود همچنان در احمد آباد در حصر قرار داشت . او در احمدآباد از همان داخل قلعه احمد آباد کار کشاورزی خود را رسیدگی و اداره می کرد ولی امکان خروج از قلعه را نداشت . در آن مدت او تمام نامه هایی را که توسط فرزندانش به دست او می رسید پاسخ می داد . و پیام ها را بدون پاسخ نمی گذاشت . در دیماه 1341 او پیام صوتی ضبط شده خود را برای افتتاح کنگره جبهه ملی ایران ارسال نمود.

پرسش آیا بختیار به عنوان عضو جبهه ملی خود را ادامه مصدق می دانست ؟

پاسخ – البته دکتر شاپور بختیار در دولت ملی مصدق معاونت وزارت کار را داشت . و عضو حزب ایران بود و بعد از کودتای28 مرداد 32 در نهضت مقاومت ملی شرکت نمود و با کودتا چیان به مبارزه برخاست .و از سال 1339 به بعد هم یکی از اعضای شورای مرکزی جبهه ملی ایران بود و از سران جبهه ملی محسوب می شد . در آستانه انقلاب سال 57 او حکم نخست وزیری شاه را پذیرفت و دولت 37 روزه ای را تشکیل داد . در این اقدام شانس موفقیت برای او وجود نداشت . به همین دلیل سایر شخصیت های جبهه ملی چنین مسئولیتی را نپذیرفتند . مراجعه ی شاه به ملیون خیلی دیر هنگام بود . و انقلاب مانند سیل خروشانی سرازیر شده بود وهیچکس یارای جلوگیری از آن را نداشت . اگر شاه دو سال قبل از انقلاب به رعایت حقوق ملت و انجام انتخابات آزاد تسلیم می شد ممکن بود شرایط به گونه ای دیگر رقم بخورد .

پرسش سخن آخر ؟

پاسخ – به عنوان سخن آخر باید بگویم که امروز کلمه « مصدق » تنها نام یک شخصیت ملی و وطن خواه در گذشته نیست . بلکه کلمه « مصدق » مجسم کننده یک طرز تفکر و یک پارادایم زنده است . الگویی که به آزادی ، استقلال ، عدالت اجتماعی و توسعه و پیشرفت و سیاست خارجی مستقل ایرانی بر اساس تعامل و دوستی توام با حفظ احترام متقابل با تمام کشورهای جهان بدون وابستگی به هیچ یک از قدرت ها شناخته می شود .

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>